Bobinler


        
    Devrelerde bulunan akım yollarının hepsi genel açıdan birer bobin 
 görevi yapmaktadır. Bobinin bu yollardan farklı olan yanı uzunluk ve  kendi 
 üzerine olan etkisidir. İlk elektrik akımı bulan insanoğlu uzun bir teli 
 metal parça üzerine sararak akım geçirdiğinde metalin mıklatıs görevi 
 yaptığını ve akımın yönüne göre metalin uçlarında NS kutuplarının 
 oluştuğunu bulmuştur. Bulan kişi yine Farday(1791-1867)'dır. Kısacası 
 bobin bir iletkenin üzerinden geçen akımı manyetik alan çizgilerine 
 çevirerek yapısal olarak enerji dönüşümünü gerçekleştirmiştir.

           Tersi durumundada yani bir mağnetik cisim mağnetik alan 
 çizgileri bobini kesecek şekilde hareketlendirilirse bobin üzerinde bir 
 akım oluşur işte bu temel akımdır. Normal devre içi kullanımında oluşan bu 
 mağnetik çizgiler farklı şekillerde sarıldığında kendisi üzerine ters 
 mağnetik alan kuvveti uygulayarak üzerinden geçen akımı yavaşlatmıştır. 

         Bu sayede gecikmiş bir akım çıkıştan alınabilir. Bu durum yine 
 kondansatörede olduğu gibi AC devrelerde kullanılır. Etrafında bulunan 
 dielektrik madde ve kullanılan iletkenin özelliği bobinin özelliklerini 
 belirler. 

     
BOBINLER(COIL)
                             
   
 SABİT BOBİNLER VE YAPILARI  
   Bobin bir yalıtkan makara (mandren veya karkas) üzerine belirli 
 sayıdaki sarılmış tel grubudur.
   Kullanım yerine göre, makara içerisi boş kalırsa havalı bobin, demir bir 
 göbek (nüve) geçirilirse nüveli bobin dı verilir. Bobinin her bir sarımına 
 spir denir. 

    BOBİNDEKİ ELEKTRİKSEL OLAYLAR  

    Bilindiği gibi bir iletkenden akım geçirildiğinde, iletken etrafında bir 
 magnetik alan oluşur. Bu alan kağıt üzerinde daireler şeklindeki kuvvet 
 çizgileri ile sembolize edilir.

   Bir bobinden AC akım geçirildiğinde, bobin sargılarını çevreleyen bir 
 magnetik alan oluşur.
 Akım büyüyüp küçülüşüne ve yön değiştirmesine bağlı olarak bobinden geçen 
 kuvvet çizgileri çoğalıp azalır ve yön değiştirir.
 Bobine bir DC gerilim uygulanırsa, mağnetik alan meydana gelmeyip bobin 
 devrede bir direnç özelliği gösterir. 
   
    ZIT ELEKTROMOTOR KUVVET (EMK): 
    Bobin içerisindeki kuvvet çizgilerinin değişimi, bobinde zıt 
 elektromotor kuvvet (zıt EMK Ez) adı verilen bir gerilim endükler. Bu gerilimin yönü 
 Şekil 1.30 'da gösterilmiş olduğu gibi kaynak gerilimine ters yöndedir.
 Dolayısıyla da zıt EMK, bobinden, kaynak geriliminin oluşturduğu akıma 
 ters yönde bir akım akıtmaya çalışır. Bu nedenledir ki, kaynak geriliminin 
 oluşturduğu "I" devre akımı, ancak T/4 periyot zamanı kadar geç akmaya 
 başlar.
 Zıt EMK 'nın işlevi, LENZ kanunu ile şöyle tanımlanmıştır.

    LENZ kanununa göre zıt EMK, büyümekte olan devre akımını küçültücü, 
 küçülmekte olan devre akımını ise büyültücü yönde etki yapar.
 
      ENDÜKTİF REAKTANS (XL): 

     Bobinin, içinden geçen AC akıma karşı gösterdiği dirence endüktif reaktans 
 denir.
 Endüktif reaktans XL ile gösterilir. Birimi "Ohm" dur.
 Şöyle ifade edilir:
 
a) AC kaynak geriliminin pozitif alternansındaki devre akımı.
b) Kaynak gerilimi (v), devre akımı (i) ve zıt EMK (Ez) arasındaki bağıntı
"L" nin değeri bobinin yapısına bağlıdır.

     Bobinin sarım sayısı ve kesit alanı ne kadar büyük olursa, "L" okadar 
 büyük olur. Dolayısıyla AC akıma gösterdiği dirençte o oranda büyür.
 "L" nin birimi yukarıda da belirtildiği gibi Henry (H) 'dir. Ancak 
 genellikle değerler çok küçük olduğundan "Henry" olarak yazımda çok 
 küsürlü sayı çıkar.
 Bunun için miliHenry (mH) ve mikrohenry (µH) değerleri kullanılır.
 Henry, miliHenry ve mikroHenry arasında şu bağıntı vardır.

      KARŞILIKLI EDÜKTANS (M): 
      Aynı nüve üzerine sarılı iki bobinin birinden akım geçirildiğinde, bunun 
 nüvede oluşturduğu kuvvet çizgileri diğer sargıyı da etkiliyerek, bu 
 sargının     iki ucu arasında bir gerilim oluşturur. Bu gerilime 
 endüksiyon gerilimi denir.
 Bu şekilde iletişim, karşılıklı (ortak) endüktans denen belirli bir değere 
 göre olamaktadır.
     Karşılıklı endüktans (M) ile gösterilir ve şu şekilde ifade edilir: 
 M 'in birimide Henry(H) 'dir.
 Şöyle tanımlanır:
 Aynı nüve üzerindeki iki bobinin birincisinden geçen 1 amperlik AC akım 1 
 saniyede, ikinci bobinde 1V 'luk bir gerilim endükliyorsa iki bobin 
 arasındaki karşılıklı endüktans M=1 Henry 'dir.

  Bobinler seri bağlanırsa toplam endüktans: L=L1+L2+L3+.......... olur.
 Aynı nüve üzerindeki iki bobin seri bağlanırsa: L=L1+L2±2M olur.
       BOBİNİN KULLANIM ALANLARI 
   Bobinin elektrik ve elektronikte yaygın bir kullanım alanı vardır. 
 Bunlar kullanım alanlarına göre şöyle sıralanabilir.
 Elektrikte:
 Doğrultucular da şok bobini 
 Transformatör 
 Isıtıcı v.b. 
 Elektromıknatıs (zil, elektromagnetik vinç) 
 Elektronikte:
        Osilatör 
        Radyolarda ferrit anten elemanı (Uzun, orta, kısa dalga bobini) 
        Telekomünikasyonda frekans ayarı (ayarlı göbekli bobin) 
        Telekomünikasyonda röle 
        Yüksek frekans devrelerinde  (havalı bobin) 
 Özellikle de radyo alıcı ve vericilerinde de anten ile bağlantıda değişik 
 frekansların (U.D,O.D,KD) alımı ve gönderiminde aynı ferrit nüveyi 
 kullanan değişik bobinler ve bunlara paralel bağlı kondansatörlerden 
 yararlanır.
   Bazı bobin ceşitleri
 a) Ayarlı hava nüveli bobin
 b) Ayarlı demir nüveli bobin
 c) Ayarlı ferrit nüveli bobin
 d) Sabit hava nüveli bobinler
 e) Demir çekirdekli bobin
 f) Şiltli ses frekansı şok bobini
 g) Güç kaynağı şok bobini
 h) Toroid
 i) Şiltli, yüksek endüktanslı şok bobini
ayrıntılı bilgi icin linkler
http://www.veezyweb.com/maestro/bobin.htm
http://mezire2.topcities.com/elektronik/bobinler.htm