Deprem Nedir?
Nasıl
Oluşur
Depremlerin önemli bir bölümü yeryüzünden yaklaşık 12km
derinliklere kadar uzanan elastik
kısımda üst
kabuk içinde meydana gelmektedir. Bu derinlikten daha
derinliklerde sıcaklık 400 derecenin
üzerinde olduğu
için yerdeğiştirme hareketi depremsiz, krip denilen yavaş plastik
şekil değiştirme enerjisi
şeklinde yutulur. Buna
karşılık elastik üst kısımda ise her yıl birkaç cm'lik
yerdeğiştirme yüzyıllarca birikerek
birkaç metre birden
büyük bir depremle meydana gelmektedir. Depremler sırasında ilk
kırılma başlangıcının bu
elastik alan
sınırında meydana geldiği anlaşılmaktadır.
Deprem yer içinde fay olarak adlandırılan kırıklar üzerinde
biriken biçim değiştirme
enerjisinin aniden
boşalması sonucunda meydana gelen yerdeğiştirme hareketinin neden
olduğu karmaşık elastik
dalga
hareketleridir. Bu yerdeğiştirme miktarı depremin büyüklüğü ile
doğru orantılı olup
özellikle sığ depremlerde belli
bir büyüklükten sonra faylanma ile ilgili kırıklar yeryüzünde
görülmektedir.
Hangi şiddet, ne etki doğurur?
Depremin ölçüsünü belirlemek amacıyla depremlerin etkilerinin
sınıflandırılmasıyla ortaya
çıkmış bir ölçek
türü olarak "şiddet" kullanılıyor. Belli başlı 12 şiddet grubu ve
etkileri ise şöyle
gruplanabilir:
Depremler, sismograf adı verilen aletler tarafından kaydediliyor.
sismografların olmadığı
dönemlerde, depremin
ölçüsünü belirleme amacıyla depremlerin etkileri sınıflanmış ve
"şiddet" adı verilen ölçek
ortaya çıkmış.
Ülkemizde kullanılan MM (Değiştirilmiş Mercalli) ölçeği, 12 şiddet
grubuna grubuna
ayrılmıştır.
Şiddet 1, 2, 3 ve 4'te sallantılar olsa bile binalar ve eşyalar
zarar görmez.
Şiddet 5'te ise mutfak eşyalarından ve pencere camlarından bir
kısmı kırılabilir.
Şiddet 6: Herkes tarafından duyulur. Pencere camları ve cam
eşyalar kırılır. ağır
eşyalardan bir bölümü
yerinden oynar. Sıvalarda çatlaklar oluşur.
Şiddet 7: Ayakta durmak zorlaşır. Asılı cisimler düşer. Eşyalar
hasar görür. D türü
yapılarda (kerpiç, taş gibi
zayıf malzeme, kötü harç, standart dışı işçilikle yapılmış
binalar) çatlak ve hasarlar
oluşur. C türü yapılarda
(alelade işçilik ve harçla yapılmış binalar) çatlaklar oluşur.
Şiddet 8: Araba kullanmak zorlaşır. C türü yapılarda kısmen
yıkılma, B türü yapılarda (iyi
işçilik ve harç
donatılı) az hasar oluşur. A türü yapılarda (iyi işçilik, harç ve
tasarım) hasar olmaz.
Zayıf duvarlar ve
heykeller, kuleler ve bacalar yıkılır. ağaç dalları kırılır. Ağır
eşyalar ters döner.
Kayalar düşer ve heyelanlar
olabilir.
Şiddet 9: D türü yapıların tümü yıkılır. C türü yapılar ağır
hasara uğrar. B türü önemli
derecede hasar görür.
Yeryüzünde büyük yarık ve çatlaklar oluşur. Yeraltındaki borular
kopar.
Şiddet 10: B, C ve D türü yapıların büyük çoğunluğu yıkılır. İyi
yapılmamış ahşap karkas,
iyi yapılmamış
betonarme yapılarda büyük hasar görülür. Baraj ve bentlerde önemli
hasarlar oluşur.
Yeryüzünde büyük
çatlaklar ortaya çıkar, raylar bükülür, heyelanlar olur.
Şiddet 11: Pek az yapı ayakta kalır. Köprüler yıkılır. Yeryüzünde
büyük çatlaklar oluşur.
Yumuşak zeminde yer
kaymaları olur. Raylar çok fazla eğilir.
Şiddet 12: Tüm yapılar yıkılır. Deprem bölgesindeki yeryüzü biçimi
değişir. Cisimler havaya
fırlar. Yeryüzünde
deprem dalgalarının ilerleyişi görülür. Ufuk ve yataylık kavramı
yok olur.